Is migraine een ziekte?

Veel mensen spreken bij migraine van een ziekte. Ik vind dat altijd een beetje een lastige want wanneer spreken we nu wel of niet van een ziekte. Nu kun je kijken naar de omschrijving van ziekte en beoordelen of migraine daartoe behoort of niet maar dan gaat het puur om de omschrijving van het woord ziekte. De wetenschap is nog steeds niet achter de oorzaak van migraine en heeft ook nog geen passend antwoord ter voorkoming van migraine. Er wordt nog steeds veel onderzoek gedaan naar de oorzaken van migraine. Ik vind het dan ook meer passend om te spreken over onverklaarde lichamelijke klachten. Hieronder een door mij gemaakte samenvatting van een artikel van VUmc over onverklaarde lichamelijke klachten.  

Onverklaarde lichamelijke klachten

Als mensen ziek zijn of klachten hebben gaan zij naar de dokter. Die weet meestal wel raad. Maar soms heeft de arts geen medische verklaring. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk waarom je je beroerd voelt, pijn hebt of je vermoeid voelt. Vaak verdwijnt zo’n klacht weer na enige tijd. Maar in sommige gevallen houden de klachten aan. Als artsen op den duur dan geen verklaring kunnen vinden spreken zij van een ‘onverklaarde klacht’. Andere benamingen zijn ‘psychosomatische aandoening’, ‘functionele klacht’, ‘somatoforme stoornis’ of ‘onverklaarde lichamelijke klacht’.

Verschijnselen

Onverklaarde lichamelijke klachten zijn heuse klachten. Het gaat niet om klachten die expres worden veroorzaakt of nagebootst. Het is ook geen aanstellerij. Het gaat om lichamelijke problemen die je leven op zijn kop kunnen zetten. Veel voorkomende onverklaarde klachten zijn: chronische hoofdpijn, rugpijn, gewrichtspijn, pijn op de borst, chronische vermoeidheid, buikklachten, maag- en darmklachten, duizeligheid en hartkloppingen. Het kan ook gaan om klachten die horen bij een verklaarbare lichamelijke aandoening, maar die ernstiger zijn of langer duren dan artsen verwachten.

Oorzaken en mogelijke verklaringsmodellen

De oorzaak is niet duidelijk omdat de oorsprong van de lichamelijke klachten niet goed is te achterhalen. Dat is de reden waarom ze ‘onverklaard’ worden genoemd. Wel is gebleken uit onderzoek dat pijn of lichamelijk ongemak en emoties elkaar flink kunnen beïnvloeden en dat sommige mensen voor die wisselwerking tussen lichaam en geest gevoeliger zijn dan anderen.

Er zijn meerdere verklaringsmodellen ontwikkeld over hoe het functioneren van lichaam en geest elkaar kan beïnvloeden. De meest bekenden zijn:

  • Emotie en stress model Dit verklaringsmodel gaat ervan uit dat emoties zoals angst of een sombere stemming zich ook lichamelijk uiten. Heftige en langdurige emoties hebben volgens dit model sterke invloed op het lichaam. Dit geldt vooral voor angst en stress. Langdurige stress kan aanleiding zijn voor verschillende lichamelijke klachten.
  • Cognitief model Het cognitief model gaat uit van de invloed van het denken. Niet de klachten zelf bepalen hoe men zich daarbij voelt, maar de manier waarop men tegen een lichamelijke ervaring aankijkt. Als iemand zich bijvoorbeeld lichamelijk beroerd voelt en denkt ‘dit stelt niets voor, ik moet er niet op letten en gewoon doorgaan’, dan voelt men zich lichamelijk anders dan wanneer men denkt ‘dit voelt niet prettig, laat ik er maar rekening mee houden’.
  • Gevolgen model Dit model gaat ervan uit dat het hebben van onverklaarde klachten lichamelijke, psychische en sociale gevolgen kan hebben. Het kan klachten versterken en herstel belemmeren. Door onverklaarde chronische vermoeidheid wordt iemand bijvoorbeeld somber en onderneemt minder. Dat versterkt de vermoeidheid.
  • Systeemtheorie Het systeemtheoretische model gaat ervan uit dat mensen onderling veel invloed op elkaar hebben vooral in gezinsverband. Uitgangspunt is dat onderlinge relaties van invloed kunnen zijn op hoe mensen met hun lichamelijke klachten omgaan en hoe zij deze beleven.

Vóórkomen en Beloop

Hoe vaak lichamelijk onverklaarde klachten voorkomen is moeilijk te bepalen. Waarschijnlijk is een groot deel van de klachten waarmee patiënten de huisarts bezoeken lichamelijk onverklaard. In de meeste gevallen verdwijnen deze klachten binnen enkele maanden. Ook bij specialisten, vooral bij de internist zijn klachten vaak onverklaard (bij de internist ongeveer 50 %) en herstelt een groot deel binnen enkele maanden. Een klein deel van deze klachten blijft, zelfs na langdurig medisch onderzoek, bestaan en dan spreekt men van onverklaarde lichamelijke klachten of stoornissen. Veel voorkomend zijn onverklaarde pijnklachten: waarschijnlijk minimaal 10% van de bevolking.

Als de huisarts niet begrijpt wat er aan de hand is, volgt vaak uitgebreider onderzoek door de huisarts zelf of door een medisch specialist. Meerdere onderzoeken over een langere periode kunnen nodig zijn voordat vaststaat dat er geen medische oorzaak kan worden gevonden. Dit kan onzekerheid geven, omdat mensen veelal gewend zijn dat de medische wetenschap oplossingen heeft voor lichamelijke ongemakken en aandoeningen. Die onzekerheid kan nog sterker worden als de suggestie wordt gedaan dat het ‘misschien wel psychisch is ’of dat ‘het tussen de oren zit’. Men voelt zich dan niet begrepen en denkt misschien ‘hebben ze me wel echt goed onderzocht?’ ‘Zijn ze niets vergeten?’ Sommigen worden boos of raken ontmoedigd. Anderen worden bang dat er iets heel ergs aan de hand is, een ernstige ziekte of zelfs een dodelijke aandoening. Het is daarom van belang dat mensen met onverklaarde lichamelijke klachten antwoord krijgen op vragen zoals: hoe moet ik mijn klachten zien, of hoe kan ik er het beste mee omgaan? Daarbij is dan toelichting op de sterke wisselwerking is tussen lichaam en geest op het gebied van klachten belangrijk. De invloed van spanning op lichamelijke klachten kan bijvoorbeeld worden verduidelijkt. Er kan worden ingegaan op het gegeven dat de oorzaak niet in alle gevallen ‘psychisch’ is. Dat is namelijk een vergissing die ook in de hand wordt gewerkt door de betekenis die veel mensen aan de term ‘psychosomatisch’ geven. Zij stellen het gelijk aan ‘psychisch’, terwijl het woord juist wijst op de wisselwerking tussen geest (psyche) en lichaam (soma).

Begeleiding hierbij kan uitkomst bieden. Men leert daarbij de wisselwerking tussen lichaam en geest herkennen en daardoor anders om te gaan met de onverklaarde lichamelijke klachten. Voor sommigen mensen is het moeilijk deze stap te zetten. Zij hebben een negatief idee over begeleiding op psychisch gebied. Bij hen overheerst net als bij veel mensen het vooroordeel dat ‘psychisch’ gelijk staat aan ‘gek’, ‘slap’ of ‘eigen schuld’. Of zij denken ‘ik heb gefaald’. Maar dat is een misverstand. Onverklaarde klachten zijn geen reden te denken dat je iets fout hebt gedaan. Dat de oorzaak van de klachten onvoldoende bekend is wil niet zeggen dat mensen zelf schuld hebben aan de klachten. De begeleiding is gebaseerd op het idee dat men in een moeilijke situatie zit en hulp kan gebruiken en niet dat er met diegene als persoon iets mis is.

Wat zijn de gevolgen?

Onverklaarde lichamelijke klachten kunnen heel ingrijpende gevolgen hebben voor iemands manier van leven. Zo heeft pijn invloed op alledaagse dingen als:

  • gedrag (anders zitten , liggen, lopen, enzovoort)
  • emoties (vaker angstig, onzeker, verdrietig of boos voelen)
  • denken ( vaak denken: ‘die rotpijn moet weg’)
  • lichamelijke ervaringen (bijvoorbeeld eerder moe zijn omdat de conditie achteruit gaat)
  • sociale leven (bijvoorbeeld minder op verjaardagen komen of het niet lang uithouden in het theater)
  • werk (bijvoorbeeld het werk niet meer aankunnen met als gevolg terecht komen in de ziektewet of de WIA).

Al deze gevolgen kunnen de klachten versterken. Pijnklachten geven bijvoorbeeld het idee ’Ik zal straks wel weer die nare pijn krijgen’. Iemand wordt vervolgens bang om te bewegen en gaat lichaamsbeweging vermijden. Dan neemt de conditie af waardoor diegene weer eerder pijn ervaart. Men gaat ontmoetingen met vrienden uit de weg en dat drukt de stemming waarbij meer pijn wordt ervaren. Nog een voorbeeld. Iemand met onverklaarde toevallen wil zich niet laten kennen en denkt ‘Ik moet gewoon doen of er niets aan de hand is’. Hij of zij let zodoende niet op de eigen gevoelens en belast zichzelf te zwaar waardoor de klachten kunnen verergeren. Deze voorbeelden maken duidelijk hoe gemakkelijk mensen met onverklaarde lichamelijke klachten in een negatieve spiraal terecht komen. Het is belangrijk zo’n neerwaartse spiraal zo vroeg als mogelijk te doorbreken.

Medicatie

Voor onverklaarde klachten zijn thans geen werkzame medicijnen bekend die op de bron van de klachten inwerken. Dat is niet verwonderlijk omdat de oorzaak niet bekend is. Medicatie kan soms wel een ondersteunende rol spelen bij het verminderen van verschijnselen zoals bij pijnklachten (pijnreducerende medicatie), spanningsklachten (ontspannende middelen), angstklachten (angstreducerende middelen) of bij stemmingsklachten (antidepressiva). Medicatie alleen is zelden toereikend om aanzienlijke en langdurige verbetering teweeg te brengen.

Tips voor patiënten

• Blijf niet te lang zoeken naar de lichamelijke of medische oorzaak. Als er geen oorzaak wordt gevonden door de arts, ga dan tijdig aan de gang met het doorbreken van de negatieve spiraal van klachten. Doe dit onder begeleiding van de huisarts of een daarin gespecialiseerde therapeut. De huisarts kan voor doorverwijzing zorgen.

• Leer te luisteren naar de signalen van je lichaam. Ga bijvoorbeeld na wanneer pijn meer of minder wordt, spanning toe- of afneemt, vermoeidheid begint en eindigt. Leer ook stil te staan bij de lichamelijke uiting van emoties. Sterke emoties niet onderkennen kan flinke invloed hebben op lichamelijke klachten.

• Zoek de juiste balans tussen rust en inspanning. Vaak is een gestructureerd leefpatroon hierbij een goed hulpmiddel. Buitensporig inspannen of bewegen of juist extreem vermijden van inspanning en beweging is niet aan te raden. Ook het overdreven willen presteren of juist helemaal vermijden van prestaties kan averechts werken. Het onderkennen en erkennen van de eigen grenzen van fysieke en psychische overbelasting is aan te bevelen. Mensen met onverklaarde lichamelijke klachten doen er ook goed aan zich assertief op te stellen naar anderen die een te groot beroep doen op hun fysieke of psychische inspanning.

• Leer bewust te ontspannen. Belangrijk is het verschil te leren voelen tussen gespannen en ontspannen lichaamsdelen. Vervolgens kan het bewust oproepen van lichamelijke en geestelijk ontspanning ervoor zorgen dat de klachten als minder belastend worden ervaren. Ook is het van belang te leren onderkennen in welke situaties er spanning optreedt en bij welke omstandigheden men zich juist goed kan ontspannen. Zodoende kan men bewuster situaties opzoeken die ontspanning geven.

In mijn praktijk werk ik vanuit het emotie en stress model. Vaak zijn het emoties en/of angsten waarvan we ons al lang niet meer bewust van zijn. Ze horen bij ons, we zijn ze als normaal gaan ervaren maar zijn dit vaak niet.

Het volledige artikel is te lezen op
www.vumc.nl/afdelingen-themas/176047/27797/Onverklaarde_lichamelijke_k1.pdf

Wil je meer weten over migraine en hypnotherapie? Download dan mijn gratis e-book.

MENU